(Non confundir con "teoloxía"). Teleología ou finalismo: de logos (teoría, explicación) e telos (fin). Os filósofos presentaron dúas teorías opostas para a comprensión dos cambios que ocorren na Natureza: a mecanicista e a finalista ou teleológica. A explicación teleológica mantén que só podemos comprender o cambio si referímosnos/referímonos (ademais da a causa eficiente, única causa á que se refire a explicación mecanicista) á causa final. Segundo a filosofía aristotélica as cousas do mundo e os cambios que lles ocorren poden ser ben por natureza, ben pola arte ou técnica, ben por azar. Excluíndo os que ocorren por azar, os outros dous tipos de cousas e de cambios esixen a referencia a unha finalidade: os seres artificiais teñen fins posto que foron construídos para algo, e o que fan fano para cumprir a súa función; no caso das cousas naturais é importante observar que a finalidade non se limita á esfera humana, onde se mostra con claridade pois o que os homes facemos facémolo por algo; é característico do punto de vista aristotélico ?e posteriormente tamén de Sto. Tomás? a defensa da existencia de finalidade en todo obxecto natural e nos cambios ou movementos naturais: así, o fin da semente é converterse en árbore, como o fin do neno é ser home; cada ser natural ten unha finalidade que está determinada pola súa forma ou esencia e á cal aspira e da que se di que está en potencia. Incluso os seres inorgánicos manifestan fins nos seus movementos pois aspiran a situarse no seu lugar natural (cando unha pedra cae móvese coa finalidade de estar no chan, que é o seu lugar natural, cando o fume ascende faio para situarse arriba, que é o seu lugar natural...).
jueves, 25 de febrero de 2016
A teoría da substancia
A sustancia é en Aristóteles a forma privilexiada de ser. O ser dise de moitos xeitos, pero fundamentalmente como sustancia, é dicir, como aquilo que non se dá nun suxeito senón que é iso mesmo suxeito. As outras formas de ser danse necesariamente na sustancia, e Aristóteles chámaas accidentes:
Accidente dise do que se atopa nun ser e pode afirmarse con verdade, pero que non é, con todo, nin necesario nin ordinario"... "O accidente prodúcese, existe, pero non ten a causa en si mesmo, e só existe en virtude doutra cousa.(Aristóteles, Metafísica, libro V, 30). Xunto coa sustancia, constitúen as categorías do ser: cantidade, calidade, relación, lugar, tempo, posición, estado, acción e paixón. ["O ser en si ten tantas acepciones como categorías hai, porque tantas cantas distínganse outras tantas son a significacións dadas ao ser." ("Metafísica", libro V, 7)]. Na medida en que todas as formas de ser accidental remiten á unidade da sustancia, a unidade do ser queda garantida:
O ser enténdese de moitos xeitos, pero estes diferentes sentidos refírense a unha soa cousa, a unha mesma natureza, non habendo entre eles só comunidade de nome; mais así como por san enténdese todo aquilo que se refire á saúde, o que a conserva, o que a produce, aquilo de que é ela sinal e aquilo que a recibe; e así como por medicinal pode entenderse todo o que se relaciona coa medicina, e significar xa aquilo que posúe a arte da medicina, ou ben o que é propio dela, ou finalmente o que é obra súa, como acontece coa maior parte das cousas; en igual forma o ser ten moitas significacións, pero todas refírense a un principio único.(Aristóteles, Metafísica, libro IV, 2).
A sustancia é o individuo concreto e particular, o que ordinariamente chamamos "cousas" ou "obxectos", é dicir, esta mesa, este cabalo, Sócrates, o que é suxeito, aquilo no que inhieren as outras formas de ser, os accidentes. Fronte á irrealidad das Ideas, o verdadeiro ser, a sustancia, ["Así o obxecto de todas as indagacións pasadas e presentes; a pregunta que eternamente formúlase: que é o ser?, vén reducirse esta: que é a sustancia?". ("Metafísica", libro VII, 1)], adquire as características da experiencia (concreto, particular ) aínda que, como veremos máis adiante, sen perder por iso a referencia ao universal, á esencia. Na medida en que definimos un obxecto, coñecémolo, pola esencia, esta pode ser chamada tamén sustancia, pero só un sentido secundario. A sustancia primeira, a sustancia propiamente dita, o ser, é o individuo; a esencia, aquilo polo que coñecemos o ser, é chamada por Aristóteles sustancia segunda.
Sustancia dise dos corpos simples, tales como a terra, o lume, a auga e todas as cousas análogas; e en xeral, dos corpos, así como dos animais, dos seres divinos que teñen corpo e das partes destes corpos. A todas estas cousas chámase sustancias, porque non son os atributos dun suxeito, senón que son elas mesmas suxeitos doutros seres.(Aristóteles, Metafísica, libro V, 8).
A sustancia é para Aristóteles un composto de materia (hyle) e forma (morphé). (De aí o término hilemorfismo co que tradicionalmente designouse a teoría da sustancia aristotélica). En coherencia coa teoría das catro causas do ser non cabería outra interpretación, podendo quedar subsumidas as outras dúas causas, a eficiente e a final, na causa formal. Ese composto de materia e forma é indisoluble, de modo que non é posible separar realmente unha da outra; só no entendemento dita separación é posible, é dicir, a materia e a forma só poden ser pensadas como realidades distintas.
En efecto, si preguntámosnos/preguntámonos pola materia da que está feita a casa, diremos que de ladrillos; pero os ladrillos á súa vez, que son a materia da casa, son unha sustancia, é dicir, un composto de materia e forma; si preguntámosnos/preguntámonos pola materia de ladrillo atoparémonos/atoparémosnos con outras sustancia, a arcilla ou o barro; e si preguntámosnos/preguntámonos pola materia da arcilla volverémonos/volverémosnos a atopar con outra sustancia, e así indefinidamente. Tan lonxe como levemos a investigación seremos incapaces de dar coa materia prima da que están feitas as cousas, dado que a materia presentarase sempre indisolublemente unida a unha forma; por iso é polo que Aristóteles fálenos dunha materia próxima (escháte hyle) e dunha materia remota ou materia prima (próte hyle)
A materia próxima é, en realidade, a sustancia da que están feitas as cousas, como dicimos que o bronce é a materia da estatua; a materia prima é, con todo, aquel sustrato último da realidade, absolutamente incognoscible para nós xa que está desprovisto de toda forma e, polo tanto, de toda calidade. Neste sentido, a concepción aristotélica da materia recorda o ápeiron de Anaximandro. Mentres que a forma representa a esencia do obxecto, da sustancia, o que nela hai de universal, a materia representa o que hai de particular, de distinto na sustancia. A materia é, pois, principio de individuacción: o que distingue unha sustancia doutra é a materia da que está feita (o que diferencia esta mesa daquela é a materia da que está feita cada unha delas, non a forma, que é idéntica en ambas).
A forma, pola contra, representa non soamente a esencia de cada ser, senón tamén a súa natureza; dado que a materia é incognoscible, coñeceremos as sustancias pola súa forma, é dicir, polo que hai nelas de universal e non de particular. Na medida en que a forma representa tamén a natureza, e sendo a natureza principio e causa do movemento, Aristóteles introducirá na sustancia a realidade mesma do cambio e, con iso, a posibilidade de explicalo.
Accidente dise do que se atopa nun ser e pode afirmarse con verdade, pero que non é, con todo, nin necesario nin ordinario"... "O accidente prodúcese, existe, pero non ten a causa en si mesmo, e só existe en virtude doutra cousa.(Aristóteles, Metafísica, libro V, 30). Xunto coa sustancia, constitúen as categorías do ser: cantidade, calidade, relación, lugar, tempo, posición, estado, acción e paixón. ["O ser en si ten tantas acepciones como categorías hai, porque tantas cantas distínganse outras tantas son a significacións dadas ao ser." ("Metafísica", libro V, 7)]. Na medida en que todas as formas de ser accidental remiten á unidade da sustancia, a unidade do ser queda garantida:
O ser enténdese de moitos xeitos, pero estes diferentes sentidos refírense a unha soa cousa, a unha mesma natureza, non habendo entre eles só comunidade de nome; mais así como por san enténdese todo aquilo que se refire á saúde, o que a conserva, o que a produce, aquilo de que é ela sinal e aquilo que a recibe; e así como por medicinal pode entenderse todo o que se relaciona coa medicina, e significar xa aquilo que posúe a arte da medicina, ou ben o que é propio dela, ou finalmente o que é obra súa, como acontece coa maior parte das cousas; en igual forma o ser ten moitas significacións, pero todas refírense a un principio único.(Aristóteles, Metafísica, libro IV, 2).
A sustancia é o individuo concreto e particular, o que ordinariamente chamamos "cousas" ou "obxectos", é dicir, esta mesa, este cabalo, Sócrates, o que é suxeito, aquilo no que inhieren as outras formas de ser, os accidentes. Fronte á irrealidad das Ideas, o verdadeiro ser, a sustancia, ["Así o obxecto de todas as indagacións pasadas e presentes; a pregunta que eternamente formúlase: que é o ser?, vén reducirse esta: que é a sustancia?". ("Metafísica", libro VII, 1)], adquire as características da experiencia (concreto, particular ) aínda que, como veremos máis adiante, sen perder por iso a referencia ao universal, á esencia. Na medida en que definimos un obxecto, coñecémolo, pola esencia, esta pode ser chamada tamén sustancia, pero só un sentido secundario. A sustancia primeira, a sustancia propiamente dita, o ser, é o individuo; a esencia, aquilo polo que coñecemos o ser, é chamada por Aristóteles sustancia segunda.
Sustancia dise dos corpos simples, tales como a terra, o lume, a auga e todas as cousas análogas; e en xeral, dos corpos, así como dos animais, dos seres divinos que teñen corpo e das partes destes corpos. A todas estas cousas chámase sustancias, porque non son os atributos dun suxeito, senón que son elas mesmas suxeitos doutros seres.(Aristóteles, Metafísica, libro V, 8).
A sustancia é para Aristóteles un composto de materia (hyle) e forma (morphé). (De aí o término hilemorfismo co que tradicionalmente designouse a teoría da sustancia aristotélica). En coherencia coa teoría das catro causas do ser non cabería outra interpretación, podendo quedar subsumidas as outras dúas causas, a eficiente e a final, na causa formal. Ese composto de materia e forma é indisoluble, de modo que non é posible separar realmente unha da outra; só no entendemento dita separación é posible, é dicir, a materia e a forma só poden ser pensadas como realidades distintas.
En efecto, si preguntámosnos/preguntámonos pola materia da que está feita a casa, diremos que de ladrillos; pero os ladrillos á súa vez, que son a materia da casa, son unha sustancia, é dicir, un composto de materia e forma; si preguntámosnos/preguntámonos pola materia de ladrillo atoparémonos/atoparémosnos con outras sustancia, a arcilla ou o barro; e si preguntámosnos/preguntámonos pola materia da arcilla volverémonos/volverémosnos a atopar con outra sustancia, e así indefinidamente. Tan lonxe como levemos a investigación seremos incapaces de dar coa materia prima da que están feitas as cousas, dado que a materia presentarase sempre indisolublemente unida a unha forma; por iso é polo que Aristóteles fálenos dunha materia próxima (escháte hyle) e dunha materia remota ou materia prima (próte hyle)
A materia próxima é, en realidade, a sustancia da que están feitas as cousas, como dicimos que o bronce é a materia da estatua; a materia prima é, con todo, aquel sustrato último da realidade, absolutamente incognoscible para nós xa que está desprovisto de toda forma e, polo tanto, de toda calidade. Neste sentido, a concepción aristotélica da materia recorda o ápeiron de Anaximandro. Mentres que a forma representa a esencia do obxecto, da sustancia, o que nela hai de universal, a materia representa o que hai de particular, de distinto na sustancia. A materia é, pois, principio de individuacción: o que distingue unha sustancia doutra é a materia da que está feita (o que diferencia esta mesa daquela é a materia da que está feita cada unha delas, non a forma, que é idéntica en ambas).
A forma, pola contra, representa non soamente a esencia de cada ser, senón tamén a súa natureza; dado que a materia é incognoscible, coñeceremos as sustancias pola súa forma, é dicir, polo que hai nelas de universal e non de particular. Na medida en que a forma representa tamén a natureza, e sendo a natureza principio e causa do movemento, Aristóteles introducirá na sustancia a realidade mesma do cambio e, con iso, a posibilidade de explicalo.
Crítica da Teoría das Ideas
A metafísica aristotélica elabórase en boa medida como reacción á teoría das Ideas de Platón. Non parece que Aristóteles manifeste ningunha oposición crítica á teoría das Ideas durante a súa permanencia na Academia. Todo indica, pola contra, que as primeiras críticas á teoría das Ideas elabóranse logo do seu abandono da Academia, cando Aristóteles comeza a perfilar a súa propia filosofía. Hai que recordar, con todo, que xa Platón criticara a teoría das Ideas no Parménides, e que probablemente a teoría das Ideas fora obxecto de numerosas controversias na Academia. Non ten sentido, pois, buscar na crítica aristotélica á teoría das Ideas ningún tipo de razón persoal que puidese enfrontar a Aristóteles con Platón, senón, como o mesmo Aristóteles dinos na "Metafísica", a simple procura da verdade.
Aristóteles estará de acordo con Platón en que hai un elemento común entre todos os obxectos da mesma clase, o universal, a Idea, que é a causa de que apliquemos a mesma denominación a todos os obxectos do mesmo xénero; admitirá, polo tanto, que ese universal é real, pero non que teña existencia independente das cousas, é dicir, que sexa subsistente. A teoría das Ideas, polo demais , ao dotar de realidade subsistente ao universal, á Idea , duplica sen motivo o mundo das cousas visibles, establecendo un mundo paralelo que necesitaría á súa vez de explicación.
Tampouco é capaz de explicar o movemento das cousas, que era un dos motivos do seu formulación; (recordemos que, do mesmo xeito que os pluralistas intentaban coa súa proposta explicar a permanencia e o cambio, a teoría das Ideas proponse coa mesma finalidade); agora ben, esta teoría non ofrece ningún elemento para explicar o movemento, o cambio, xa que sendo as Ideas inmóbiles e inmutables, si as cousas son unha imitación das ideas haberían de ser tamén inmóbiles e inmutables; pero si cambian de onde procede ese cambio?. ("Metafísica", libro 1,7) .
Aristóteles considera que a teoría das Ideas é imposible, xa que establece unha separación entre o mundo visible e o mundo inteligible, é dicir, entre a sustancia e aquilo polo que unha sustancia é, a súa forma ou esencia. As Ideas, en efecto, representan a esencia das cousas, é dicir, aquilo polo que as cousas son o que son. Como é posible que aquilo polo que algo é o que é non resida no obxecto, senón fóra del? Como é posible que aquilo que fai que o home sexa home, a súa esencia, a Idea de home, non resida no home, senón que exista independientemente del? As formulaciones de Platón para tratar de explicar a relación entre as Ideas e as cousas, as teorías da participación e a imitación, polo demais, lonxe de explicar dita relación non son máis que metáforas.
Debuxo coloreado con escena de loita
Xa o mesmo Platón criticara ditas teorías no Parménides; Aristóteles insistirá nas súas carencias co argumento do "terceiro home": si o home é o resultado da imitación da Idea de home, e tal Idea é entendida como unha entidade de carácter individual, A que outra realidade imita a Idea de home? Debe existir un terceiro modelo de home para explicar a similitud entre o home concreto e a Idea de home, do mesmo xeito que se postula a Idea de home para explicar a similitud entre os homes concretos. Dese modo encadenaríamos ata o infinito a esixencia dun modelo do modelo, o que nos levaría ao absurdo. Por outra banda, as cousas non poden provir das Ideas; con todo, é esa unha afirmación crucial da teoría das Ideas, ao concibir que as Ideas son causa das cousas; no entanto, é o mesmo Platón no Timeo quen explica que as ideas son só o modelo no que se inspira o Demiurgo para modelar as cousas, é dicir, as causas exemplares das cousas, pero non as súas causas eficientes. ("Metafísica", libro 1,7).
Nesta crítica aristotélica á teoría das Ideas albíscanse xa os fundamentos da súa propia metafísica: ante a imposibilidad de que as Ideas expliquen coherentemente a causa do real propoñerá a teoría das catro causas do ser; e ante a irrealidad das Ideas, propoñerá a súa teoría da sustancia. A inconsistencia da explicación platónica do cambio, polo demais, levaralle a propoñer a distinción entre ser en acto e ser en potencia.
Aristóteles estará de acordo con Platón en que hai un elemento común entre todos os obxectos da mesma clase, o universal, a Idea, que é a causa de que apliquemos a mesma denominación a todos os obxectos do mesmo xénero; admitirá, polo tanto, que ese universal é real, pero non que teña existencia independente das cousas, é dicir, que sexa subsistente. A teoría das Ideas, polo demais , ao dotar de realidade subsistente ao universal, á Idea , duplica sen motivo o mundo das cousas visibles, establecendo un mundo paralelo que necesitaría á súa vez de explicación.
Tampouco é capaz de explicar o movemento das cousas, que era un dos motivos do seu formulación; (recordemos que, do mesmo xeito que os pluralistas intentaban coa súa proposta explicar a permanencia e o cambio, a teoría das Ideas proponse coa mesma finalidade); agora ben, esta teoría non ofrece ningún elemento para explicar o movemento, o cambio, xa que sendo as Ideas inmóbiles e inmutables, si as cousas son unha imitación das ideas haberían de ser tamén inmóbiles e inmutables; pero si cambian de onde procede ese cambio?. ("Metafísica", libro 1,7) .
Aristóteles considera que a teoría das Ideas é imposible, xa que establece unha separación entre o mundo visible e o mundo inteligible, é dicir, entre a sustancia e aquilo polo que unha sustancia é, a súa forma ou esencia. As Ideas, en efecto, representan a esencia das cousas, é dicir, aquilo polo que as cousas son o que son. Como é posible que aquilo polo que algo é o que é non resida no obxecto, senón fóra del? Como é posible que aquilo que fai que o home sexa home, a súa esencia, a Idea de home, non resida no home, senón que exista independientemente del? As formulaciones de Platón para tratar de explicar a relación entre as Ideas e as cousas, as teorías da participación e a imitación, polo demais, lonxe de explicar dita relación non son máis que metáforas.
Debuxo coloreado con escena de loita
Xa o mesmo Platón criticara ditas teorías no Parménides; Aristóteles insistirá nas súas carencias co argumento do "terceiro home": si o home é o resultado da imitación da Idea de home, e tal Idea é entendida como unha entidade de carácter individual, A que outra realidade imita a Idea de home? Debe existir un terceiro modelo de home para explicar a similitud entre o home concreto e a Idea de home, do mesmo xeito que se postula a Idea de home para explicar a similitud entre os homes concretos. Dese modo encadenaríamos ata o infinito a esixencia dun modelo do modelo, o que nos levaría ao absurdo. Por outra banda, as cousas non poden provir das Ideas; con todo, é esa unha afirmación crucial da teoría das Ideas, ao concibir que as Ideas son causa das cousas; no entanto, é o mesmo Platón no Timeo quen explica que as ideas son só o modelo no que se inspira o Demiurgo para modelar as cousas, é dicir, as causas exemplares das cousas, pero non as súas causas eficientes. ("Metafísica", libro 1,7).
Nesta crítica aristotélica á teoría das Ideas albíscanse xa os fundamentos da súa propia metafísica: ante a imposibilidad de que as Ideas expliquen coherentemente a causa do real propoñerá a teoría das catro causas do ser; e ante a irrealidad das Ideas, propoñerá a súa teoría da sustancia. A inconsistencia da explicación platónica do cambio, polo demais, levaralle a propoñer a distinción entre ser en acto e ser en potencia.
Metafisica Aristotélica
Todos os homes teñen por natureza o desexo de saber. Con estas palabras iníciase o libro primeiro da Metafísica de Aristóteles. Ese desexo de saber culmina na adquisición da sabedoría que consiste, para Aristóteles, no coñecemento das causas e os principios do ser. E ese coñecemento é o obxecto da metafísica, da ciencia das primeiras causas e principios do ser, o coñecemento do ser "en canto ser", o coñecemento da causa última da natureza e da realidade.
|
Principios da Lóxica Aristotélica
Os principios da lóxica: debe existir algo que cause todo.
Hoxe coñecemos que unha das primeiras persoas que formalizó o raciocinio lóxico como os anteriores viviu na actual Grecia cara ao 400 a.C. e chamábase Aristóteles. Na súa obra Proto Analytika, fundamentó a regras para que, dadas algunhas causas ou ?premisas?, podían facerse algunhas predicciones ou?conclusións?
Para Aristóteles, cada cousa no mundo causaba algo. Con todo, atopou un problema na súa idea e é que esa causa debía ser causada por outra causa e esta por outra e poderiamos estendernos indefinidamente. Aristóteles resolveu este problema supoñendo que existen premisas ?verdadeiras?. Algo evidente para todos e a partir desas premisas débese empezar o raciocinio lóxico. Intentar mirar máis atrás só era especulación.
Co ascenso do imperio romano e a adopción do cristianismo pola sociedade europea, gran parte da obra grega desaparecería e as ideas de Aristóteles serían cultivadas só por poucas persoas. Durante a idade media, o soado Tomás de Aquino (1224- 1274) sería moi coñecido dnetro da teoloxía cristiá. Este pensador tomaría as ideas de Aristóteles e daríalles un contexto relixioso. Si buscabamos unha causa para as cousas, seguiriamos de xeito ascendente ata atopar unha causa máis xeral. Algo que cause todo. A causa primeira. Tomás asociou esta causa primeira ao concepto cristián de Deus. Divos causábao todo.
Un argumento fascinante e contundente que demostraba a existencia de Deus para aquel que tivese a osadía de cuestionar a fe pois desde a razón chegábase á mesma conclusión que daba a relixión. Con todo, esa causa primeira era un concepto, algo que debería existir pero que non se podía evidenciar directamente. As ideas de Tomás de Aquino e xa que logo de Aristóteles influenciaron a moitos pensadores logo deles. Con todo, co tempo démonos/démosnos conta que a liña de pensamento lóxico non era tan directa como ?A implica B? e que en realidade estaba chea de moitas máis sutilezas.
Isaac Newton (1642-1727), o gran xenio inglés, cara a 1687 publicou óbraa ?principios de filosofía natural?. Nela, explicou o mecanismo básico do movemento dos obxectos. Alí expuxo unha técnica de raciocinio matemático que hoxe coñecemos como ?mecánica?. Grazas á mecánica, conseguiu explicar os movementos da Lúa e os planetas considerando unha lei pola cal os obxectos atraer cunha forza proporcional á súa masa e que diminuía coa distancia: a forza de gravidade.
Con todo, a pesar que esta lei era a causa de gran parte dos movementos das cousas, si preguntaban que a causaba, a resposta, do mesmo xeito que Tomás, era algo sobrenatural: Deus.
Hoxe coñecemos que unha das primeiras persoas que formalizó o raciocinio lóxico como os anteriores viviu na actual Grecia cara ao 400 a.C. e chamábase Aristóteles. Na súa obra Proto Analytika, fundamentó a regras para que, dadas algunhas causas ou ?premisas?, podían facerse algunhas predicciones ou?conclusións?
Para Aristóteles, cada cousa no mundo causaba algo. Con todo, atopou un problema na súa idea e é que esa causa debía ser causada por outra causa e esta por outra e poderiamos estendernos indefinidamente. Aristóteles resolveu este problema supoñendo que existen premisas ?verdadeiras?. Algo evidente para todos e a partir desas premisas débese empezar o raciocinio lóxico. Intentar mirar máis atrás só era especulación.
Co ascenso do imperio romano e a adopción do cristianismo pola sociedade europea, gran parte da obra grega desaparecería e as ideas de Aristóteles serían cultivadas só por poucas persoas. Durante a idade media, o soado Tomás de Aquino (1224- 1274) sería moi coñecido dnetro da teoloxía cristiá. Este pensador tomaría as ideas de Aristóteles e daríalles un contexto relixioso. Si buscabamos unha causa para as cousas, seguiriamos de xeito ascendente ata atopar unha causa máis xeral. Algo que cause todo. A causa primeira. Tomás asociou esta causa primeira ao concepto cristián de Deus. Divos causábao todo.
Un argumento fascinante e contundente que demostraba a existencia de Deus para aquel que tivese a osadía de cuestionar a fe pois desde a razón chegábase á mesma conclusión que daba a relixión. Con todo, esa causa primeira era un concepto, algo que debería existir pero que non se podía evidenciar directamente. As ideas de Tomás de Aquino e xa que logo de Aristóteles influenciaron a moitos pensadores logo deles. Con todo, co tempo démonos/démosnos conta que a liña de pensamento lóxico non era tan directa como ?A implica B? e que en realidade estaba chea de moitas máis sutilezas.
Isaac Newton (1642-1727), o gran xenio inglés, cara a 1687 publicou óbraa ?principios de filosofía natural?. Nela, explicou o mecanismo básico do movemento dos obxectos. Alí expuxo unha técnica de raciocinio matemático que hoxe coñecemos como ?mecánica?. Grazas á mecánica, conseguiu explicar os movementos da Lúa e os planetas considerando unha lei pola cal os obxectos atraer cunha forza proporcional á súa masa e que diminuía coa distancia: a forza de gravidade.
Con todo, a pesar que esta lei era a causa de gran parte dos movementos das cousas, si preguntaban que a causaba, a resposta, do mesmo xeito que Tomás, era algo sobrenatural: Deus.
jueves, 4 de febrero de 2016
Teoría do coñecemento de Aristóteles
Aristóteles rexeita a teoría da reminiscencia de Platón. Para el non existen as ideas innatas. O coñecemento ten a súa orixe na experiencia (método inductivo).A Aristóteles parécelle impensable que se poida concibir o coñecemento sen partir do que temos máis próximo, é dicir o obxecto corpóreo e sensible.
A primeira facultade do coñecemento é a sensibilidade. Mediante os sentidos cáptanse as calidades das cousas, téñense sensacións. Neste momento éntrase en contacto coa sustancia primeira, coa materia.
O seguinte paso no proceso de coñecemento é a imaxinación. Esta facultade
Está a medio camiño entre a sensación e o entendemento. Para Aristóteles a
Imaxinación produce imaxes aproveitando o material que proporciona a sensación.
Destas imaxes servirémonos/servirémosnos para coñecer o universal, a forma, de maneira que sen imaxes non hai coñecemento.
A segunda facultade do coñecemento é o entendemento paciente, que permite a reprodución mental dos obxectos cando non están presentes. Consiste na formación de imaxes xerais da realidade aínda ligadas á sensibilidade mediante a repetición de imaxes particulares de cada ser (experiencia). Este entendemento é paciente ou pasivo porque non leva a cabo en realidade ningunha acción, xa que recibe a información da imaxinación e dos sentidos aloxándoa meramente no seu interior.
- A terceira facultade é o entendemento axente, que actúa sobre a imaxe despegándola das características particulares e quedándose co concepto universal. Despois de que se viu? en repetidas ocasións un obxecto o entendemento axente elimina o particular, o individual de cada ser e quédase co universal, o concepto que fai referencia á especie (sustancia segunda).
Deste xeito, captando o universal compréndese o obxecto do que partimos.
Todo este proceso é coñecido como abstracción.
Aristóteles distingue varias clases de ciencias:
1 -Prácticas: As que conllevan unha acción no ámbito da sociedade: Ética e política.
2-Poiéticas: As que requiren unha técnica constructiva en particular: Poética e música.
A primeira facultade do coñecemento é a sensibilidade. Mediante os sentidos cáptanse as calidades das cousas, téñense sensacións. Neste momento éntrase en contacto coa sustancia primeira, coa materia.
O seguinte paso no proceso de coñecemento é a imaxinación. Esta facultade
Está a medio camiño entre a sensación e o entendemento. Para Aristóteles a
Imaxinación produce imaxes aproveitando o material que proporciona a sensación.
Destas imaxes servirémonos/servirémosnos para coñecer o universal, a forma, de maneira que sen imaxes non hai coñecemento.
A segunda facultade do coñecemento é o entendemento paciente, que permite a reprodución mental dos obxectos cando non están presentes. Consiste na formación de imaxes xerais da realidade aínda ligadas á sensibilidade mediante a repetición de imaxes particulares de cada ser (experiencia). Este entendemento é paciente ou pasivo porque non leva a cabo en realidade ningunha acción, xa que recibe a información da imaxinación e dos sentidos aloxándoa meramente no seu interior.
- A terceira facultade é o entendemento axente, que actúa sobre a imaxe despegándola das características particulares e quedándose co concepto universal. Despois de que se viu? en repetidas ocasións un obxecto o entendemento axente elimina o particular, o individual de cada ser e quédase co universal, o concepto que fai referencia á especie (sustancia segunda).
Todo este proceso é coñecido como abstracción.
Aristóteles distingue varias clases de ciencias:
1 -Prácticas: As que conllevan unha acción no ámbito da sociedade: Ética e política.
2-Poiéticas: As que requiren unha técnica constructiva en particular: Poética e música.
Teoría das ideas de Aristóteles
Aristóteles se contrapone a Parménides, quen sostiña a inmutabilidad do ser: existen de feito múltiples modos do ser. Partindo da certeza, dada pola evidencia, que os entes sensibles estean continuamente suxeitos ao devir-cambio (e polo tanto a corromperse e a morrer) e a moverse, Aristóteles ocúpase, nun profundo estudo, do movemento - entendido como o paso dun certo estado do ser a outro - do tempo e dos fenómenos físicos en xeral, proporcionando un dos primeiros estudos completos da física.
Malia esta idea contraria á formulación de Parménides, Aristóteles reconcíliase con el advertindo una certa inmutabilidad do ser que doutra banda o vai a definir esencialmente ao definir o seu concepto de sustancia, o que permanece ante todo cambio.
Os conceptos cardinales da Física aristotélica son:
-A sustancia primeira: é o individuo, o obxecto corporal.
-A sustancia segunda: é aquilo que queda a pesar do mutar. Un ser humano, por exemplo, de mozo pasa a ser vello. Polo tanto sufriu unha mutación, pero sempre do mesmo ser humano estamos falando que polo tanto podémolo definir como sustrato.
-Os accidentes: Son as diferentes calidades non esenciais que se poden dar nos seres (tamaño, cor, etc.).
O principio de movemento ou cambio é algo consustancial aos seres. Os seres naturais teñen en si e por si mesmos devandito principio, o cal non ocorre nos seres artificiais nos cales o cambio élles dado. O movemento nos seres naturais vai dirixido cara ao cumprimento da súa propia esencia, é dicir, ten unha finalidade (teleología). Para explicar todo movemento ou cambio Aristóteles utiliza os conceptos de acto e potencia. O ser dáse en acto en relación co que é nun momento determinado e en potencia con respecto ao que aínda non é, pero que co cambio chegará a ser.
Existen distintos modos de movemento ou cambio:
substancial (xeración e corrupción do ser);
cualitativo (alteración dos accidentes non esenciais e con contido do ser);
cuantitativo (aumento e disminución: a cantidade do ser);
local (o desprazamento, a traslación dun ser dun lugar a outro).
Para rematar sinalar que para Aristóteles todos os seres están compostos de materia e forma. A primeira está contida na segunda. A esencia dos seres sempre estará na forma (Teoría hilemórfica).
De todos estes conceptos participa o ser do home como ser natural, é dicir, posúe sustancia, accidentes, principio de movemento, materia e forma.
A teoría do home de Aristóteles non ten connotaciones místicas como a de Platón. Para Aristóteles o home é un ser natural máis, polo que ao analizalo segue a mesma teoría que para o resto de seres, a teoría hilemórfica: Os seres compóñense de materia e de forma. A materia identifícase co corpo, e a forma co alma e áchanse unidos. Esta unión do corpo e a alma é unha unión substancial, indispensable, non como en Platón que se trataba dunha unión antinatural. A alma non poderá existir separada do corpo, polo que Aristóteles nega a inmortalidad do alma. Será o principio vital, é dicir, aquilo que dota de vida aos corpos, polo tanto, todos os seres vivos terán alma.
Hai distintos tipos de alma, e deles dependerán as funcións dos seres vivos:
- Alma vegetativa: (propia dos vegetales) a ela van unidas as capacidades de asimilación e reprodución.
- Alma sensitiva: (propia dos animais) a ela van unidas as capacidades propias do alma vegetativa máis a do desexo, a do desprazamento, a sensitiva e ata a imaxinación e a memoria.
- Alma racional: (propia do ser humano) a ela van unidas as capacidades das almas sensitiva e vegetativa ademais das capacidades de entendemento e vontade, propias do home.
A alma humana é entelequia, é dicir é a realización cumprida das posibilidades do corpo. A alma é como un ideal de cada ser, é aquilo que vai guiar a cada un para que realice todas as súas potencialidades .Determina a forma específica da actualización da materia nos seres vivos
Suscribirse a:
Entradas (Atom)